Les fouilles de Zeyve Höyük-Porsuk et de Meydancıkkale-Gülnar - Zeyve Höyük-Porsuk ve Meydancıkkale-Gülnar Kazıları

Les missions archéologiques créées sous la direction d'Emmanuel Laroche

Françoise Laroche-Traunecker
UMR Archimède, Strasbourg
PANO 5-2
Carnet de voyage de 1961 : premier contact à Niğde avec l’inscription de Porsuk découverte en 1960 et premières visites du site les 19 et 20 septembre
1961 gezisi notları: 1960’ta bulunan Porsuk yazıtıyla Niğde’de ilk karşılaşma ve 19-20 Eylül 1961 tarihlerinde Porsuk’a gerçekleştirilen ilk ziyaretler

La mission de Zeyve Höyük-Porsuk

En 1961, après une journée dans le Taurus pour collationner l’inscription de Bulgarmaden, Emmanuel Laroche visite le musée de Niğde où on lui montre l’inscription hiéroglyphique découverte en 1960 dans les remblais de la route de Porsuk. Il rebrousse chemin pour voir le site de Zeyve Höyük et y retourne le lendemain. Convaincu de son intérêt, c’est plus tard, en tant que directeur de l’IFAI (aujourd’hui IFÉA), qu’il engage les démarches auprès des autorités turques pour y ouvrir une fouille française.

L’autorisation lui est accordée et il s’adjoint en 1968 la collaboration d’Olivier Pelon pour une première mission de sondages et de relevés topographiques. En 1969, il obtient d’importantes subventions du MAE (Ministère des Affaires étrangères français) qui permettent d’équiper la mission d’une Land Rover, et de matériels topographique et photographique. La direction de la mission est alors confiée à Olivier Pelon. Emmanuel Laroche séjourne cette année-là sur le terrain avec l’équipe d’Olivier Pelon. Ses passages sur le site seront plus courts en 1970 et 1971.

PANO 5-10
Devant une façade de l’entrée fortifiée de Meydancıkkale le jour de la visite en 1977 de Pierre Demargne (deuxième à droite), ancien directeur des fouilles de Xanthos
Eski Ksanthos kazıları başkanı Pierre Demargne’ın (sağdan ikinci) 1977’deki ziyareti sırasında Meydancıkkale’nin berkitilmiş girişinin önünde
PANO 5-9
L’équipe de Gülnar recevant, en 1976, des invités : Olivier Pelon (1), directeur de la mission de Porsuk ; Philippe Guillemin (2), responsable des missions françaises au Ministère des Affaires étrangères ; Jean Leclant (3), président de la Commission des fouilles et Henri Metzger (4), directeur de l’IFÉA
Gülnar heyeti 1976’da konuklarını ağırlıyor: Porsuk kazı başkanı Olivier Pelon (1), Fransa Dışişleri Bakanlığı Fransız kazıları sorumlusu Philippe Guillemin (2), Fransız Kazılar Komisyonunun başkanı Jean Leclant (3) ve İFÉA’nın müdürü Henri Metzger (4)

La mission de Meydancıkkale-Gülnar

En 1969, en compagnie de son fidèle ami turc Kemal Özbayrı, Emmanuel Laroche prospecte également en Cilicie Trachée. Il repère dans un annuaire local la mention de reliefs pouvant être hittites d’après les descriptions, sur un site inconnu jusqu’alors, dans les environs de Gülnar. Les époux Laroche se rendent aussitôt sur place et découvrent “Meydancık Kalesi”, ses fortifications monumentales et ses reliefs qui s’avèrent être perses.

Désireux d’y entreprendre des fouilles, Emmanuel Laroche convainc Raci Temizer, directeur du musée des Civilisations Anatoliennes, de co-diriger avec lui dès 1971 la mission franco-turque de Gülnar. Un de ses assistants du musée d’Ankara fouillera les édifices du Sud du site en 1971 et 1972.

En 1973, la mission de Gülnar devient française et bénéficie de subventions du Ministère des Affaires étrangères. Comme pour Porsuk, Emmanuel Laroche souhaitait confier la direction de la mission à un archéologue. Il fit appel à Jacques-Claude Courtois qu’il connaissait bien pour avoir collaboré avec lui sur la fouille de Claude Schaeffer à Ras Shamra-Ugarit. Jacques-Claude Courtois a mené les fouilles de 1972 et 1973 mais a renoncé à prendre la direction de la mission pour raisons de santé, ainsi que son successeur pressenti Christian Auger.

Emmanuel Laroche restant chef de mission mais ne se considérant pas comme archéologue, son activité sur le terrain n’était pas liée aux fouilles proprement dites mais consistait en travaux de restauration et de mise en valeur du site : remise en place ou rangement des blocs tombés, aménagement des cheminements entre les chantiers, construction d’une très grande rampe permettant d’accéder au site par son entrée fortifiée. Il confia en 1976 la fouille du secteur Nord à un jeune archéologue, Michel Wuttmann et en 1977 celle du Sud à Alain Davesne. Ce dernier découvrira en 1980 le “trésor de Meydancıkkale”, comptant 5215 monnaies d’argent, et deviendra directeur de la mission en 1985. La publication des travaux comprend deux ouvrages : Gülnar I et Gülnar II (A. Davesne et F. Laroche-Traunecker (éds.), Gülnar I, Le site de Meydancıkkale, ERC, Paris, 1998 ; A. Davesne et G. Le Rider, Gülnar II, Le trésor de Meydancıkkale, ERC, Paris, 1989).

PANO 5-4
Emmanuel Laroche surveillant la fouille du chantier III en 1969
Emmanuel Laroche 1969’da III no’lu kazı alanındaki çalışmaları denetliyor

Zeyve Höyük-Porsuk Kazıları

1961’de, Bulgarmaden yazıtını belgelemek amacıyla Toroslar’da geçirdiği bir günün ardından Emmanuel Laroche Niğde müzesini ziyaret eder. Müzede ona 1960’ta Porsuk köyü yolunun yapımı sırasında bulunmuş olan hiyeroglif yazıt gösterilir. Bunun üzerine Zeyve Höyüğü ziyaret etmek amacıyla yolunu değiştirerek geri döner, ertesi gün höyüğe bir kez daha gider. Höyüğün öneminin farkına varan Emmanuel Laroche, yıllar sonra İFAİ’nin (bugün İFÉA) müdürü olduğunda Zeyve’de fransız kazıları başlatmak üzere türk makamları nezdinde girişimlerde bulunur.

1968’de kazı izni verildiğinde, topografik harita çıkarma ve sondaj çalışmalarının yapıldığı ilk kazı sezonunu Olivier Pelon ile birlikte gerçekleştirir. 1969’da Fransa Dışişleri Bakanlığı’ndan sağlanan önemli bir miktar ödenekle kazıya bir Land Rover’in yanı sıra topografik ölçüm cihazları ve fotoğraf makineleri satın alınır. Aynı yıl kazı başkanlığını Olivier Pelon üstlenir. O yıl Emmanuel Laroche Olivier Pelon’un ekibiyle arazide kalır, 1970 ve 1971’de ise höyüğe kısa süreli ziyaretler gerçekleştirir.

PANO 5-7
Repas sommaire lors de la première campagne sur le site de Meydancıkkale en 1971
1971’de Meydancıkkale’deki ilk çalışma mevsiminde yemek molası
PANO 5-8
L’équipe de la mission de Gülnar devant les grands orthostates de l’entrée du site de Meydancıkkale en 1973
1973’te Gülnar heyeti Meydancıkkale örenyerinin girişindeki dev ortostatların önünde

Meydancıkkale-Gülnar Kazıları

1969’da, Emmanuel Laroche, eşi ve Kemal Özbayrı ile birlikte Dağlık Kilikya’da bir araştırma gezisine çıkar. Yerel bir yayında, Gülnar yakınlarında o güne dek varlığı bilinmeyen bir örenyerinde, verilen tasvirlere göre Hitit dönemine ait olabilecek bazı kabartmalardan söz edildiğini okurlar. Belirtilen yere gittiklerinde, anıtsal surlarıyla ve Pers dönemine ait oldukları anlaşılacak kabartmalarıyla Meydancıkkale’yi keşfederler.

Bu örenyerini kazmayı arzu eden Emmanuel Laroche, o yıllarda Ankara’daki Anadolu Medeniyetleri müzesinin müdürü Raci Temizer’i eş başkan olmaya ikna eder. 1971’de Türk-Fransız Gülnar kazıları başlar. Müze uzmanlarından biri 1971 ve 1972’de örenyerinin güneyindeki yapıların kazısını gerçekleştirir.

1973’te Meydancıkkale kazıları, Fransa Dışişleri Bakanlığı’ndan ödenek alan bir fransız kazısına dönüşür. Emmanuel Laroche, Porsuk’taki gibi kazı başkanlığını bir arkeoloğa devretmek ister. Bunun için, Claude Schaeffer’in Ras Şamra-Ugarit kazısında birlikte çalıştığından iyi tanıdığı Jean-Claude Courtois’ya başvurur. Jean-Claude Courtois 1972 ve 1973 çalışma sezonuna katılırsa da sağlık sorunları nedeniyle başkanlığı kabul etmez. Daha sonra Christian Auger’ye yapılan teklif de sonuçsuz kalır.

Emmanuel Laroche kazı başkanlığını sürdürmesine karşın, kendini arkeolog olarak görmediğinden arazide kazı etkinliğinden çok, onarım ve örenyerinin düzenlenmesi işleriyle ilgilenir: düşmüş olan blokları yerine koydurtur, kazı alanları arasında gezi güzergahları açtırır, örenyerine berkitilmiş giriş kapısından girilmesini sağlayan büyük bir rampa yaptırır. 1976’da Kuzey alanın kazısını genç bir arkeoloğa, Michel Wuttmann’a, Güney alanınkini de ertesi yıl Alain Davesne’e verir. Alain Davesne 1980’de 5215 gümüş sikkeden oluşan “Meydancıkkale Definesi”ni bulacak, 1985’te de kazı başkanlığını devralacaktır. Kazılar iki cilt halinde – Gülnar I ve Gülnar II – yayımlanmıştır (Alain Davesne ve Françoise Laroche-Traunecker (yay. haz.), Gülnar I, Le site de Meydancıkkale, ERC, Paris, 1998; Alain Davesne ve Georges Le Rider, Gülnar II, Le trésor de Meydancıkkale, ERC, Paris, 1989).

Les fouilles de Zeyve Höyük-Porsuk et de Meydancıkkale-Gülnar - Zeyve Höyük-Porsuk ve Meydancıkkale-Gülnar Kazıları